آیین بودای تبتی – فرقه­ ی لاماییسم (کلاه زرد) 

زمان ورود اندیشه­ های بودایی به تبت به وضوح مشخص نیست، اما احتمالاً در سده­ ی هفتم میلادی صورت یافته است. این سرزمین كوهستانی و فاقد جغرافیای  ایده­ آل برای تشكیل جوامع سازمان یافته، آن­چنان پیشرفت كرد تا به یكی از مراكز بزرگ مذهبی در جهان تبدیل شد. اولین پادشاهی در تبت، در حدود سال 600 میلادی پایه­ ریزی شد. نخستین جرقه ­های گرایش به آیین بودا در سال ­های 792 تا 794 میلادی در «لهاسا» شكل گرفت و پس از آن، کیش بودایی، دین رسمی مردم تبت شد و در تار و پود فرهنگ و سنن آنان نفوذ كرد. در این میان، آیین بودایی با فرود­هایی نیز مواجه گشت.

پر آوازه­ ترین مكتب بودایی تبت، مكتب بودایی  «لاماییسم» یا مكتب «كلاه زرد» است. این مکتب در اوایل قرن پانزدهم شكل گرفت و رهبران آن، تحت عنوان «دالایی­ لاما»، یكی پس از دیگری، رهبری مذهبی تبت را بر عهده می­گرفتند.

در سال 1642، دالایی­ لامای پنجم به فرمانروایی سراسر تبت منصوب شد و این روال ادامه داشت تا سال 1959 كه دولت چین کمونیست،  دالایی­ لامای چهاردهم  (كنونی) را از تبت اخراج كرد. وی هم ­اکنون در شمال هند در تبعید به سر می­برد.

واژه­ ی «دالایی» در زبان مغولی به معنی «اقیانوس» است و «لاما» به معنای معلم. لازم به ذکر است که واژه­ ی «لاما»(Lama) در حقیقت «bla-ma»ست، با ساکن روی حرف« b ». این لقب، توسط مغول­ های مهاجم به سرزمین تبت، به بزرگان بودایی داده شد و نشانی­ ست از احترام آن­ها به آیین بودا و رهبران آن.

توی سال­ هایی که به کار تحقیق در مورد شرق دور مشغول بودم، همیشه علاقه ­ی عجیب و غریبی به تبت داشتم و دارم. این سرزمین، واقعاً یکی از اسرارآمیزترین مناطق جهان هست و عموماً بافتِ اجتماعی سنتی خودش رو حفظ کرده، هرچند با ایجاد راه آهن جدید تبت که دولت کمونیست چین پایه­ گذار اون بوده، نگرانی­ هایی در مورد از بین رفتن آداب و رسوم سنتی در تبت به وجود اومده. بعد از تبعید دالایی ­لاما به هند، اوضاع تبت تحت کنترل دولت چین در اومد، اما هیچ­وقت مردم تبت، اعتماد و همبستگی خودشون با دالایی لاما رو از دست ندادن. مردی که بعد از حدود نیم قرن (یعنی از سال 1959 میلادی) هنوز هم روی همون اصول اخلاقی خودش استوار مونده و از اون رو برنمی­گردونه. توی سال­ های اخیر، نفوذ دولت چین، حال و هوای سنتی این سرزمین رو تحت تاثیر قرار داده.

سخت­گیری­های همیشگی نسبت به مردم و راهب­ های بودایی و عدم توجه به حقوق اجتماعی اون­ها هم باعث شده تا اعتراض ­های زیادی با نهضت مقاومت تبت، دست به دست هم بده و به شکل گسترده تری نمایان بشه. حتی توی ماه­ های اخیر هم خبرهایی از خودسوزی چند راهب بودایی به گوش رسید. دولت کمونیست این خودسوزی ­ها رو به دالایی ­لاما و صحبت­ های تحریک­آمیز اون مربوط می­کنه و از اون طرف هم، دالایی ­لاما این خودسوزی ­ها رو نشونه ­ی فشار بیش از حد و ظالمانه­ ی دولت چین به سرزمین تبت می­دونه که باعث میشه یه انسان مجبور بشه برای اعتراض، دست به خودسوزی بزنه.

با سیاست­های دولت کمونیست چین، تبت داره تمام سنت و فرهنگ خودش رو به مرور از دست میده و نسل جدید هم دارن به سمتی میرن که دستمال پیشاهنگی قرمز دور گردن بپیچن و برای آرمان­ های حزب کمونیست، مثل ربات کار کنن و البته تعداد میلیونرهای چین هم طبق محاسبات رسمی، توی سال 2015 به بیش از 502،000 نفر برسه !!

در هر حال این سرزمین شگفت­انگیز همیشه عده­ ی زیادی رو به سمت خودش جذب کرده و اساتید معنوی خیلی با ارزشی رو در خودش جای داده. امیدوارم اصالت، فرهنگ و بنیان ­های معنوی تبت با مسائلی مثل شلوار جین و موبایل و بیکینی و گوسفند ژنتیکی و غیره به خاطره­ ها نپیونده !