آموزه های بودا به «دارما» یا آیین مشهور است. خود بودا همواره آیین را مرجع قلمداد میکرد و نه آموزگار آیین را. سه اصل اساسی طریقت بودا عبارتند از بودا، آیین و انجمن. هر فرد بودایی ملزم است به این سه اصل معتقد بوده و پیرامون آن آگاهی یابد و همواره به این اصول پایبندی داشته و آنها را محترم شمارد. اصول آیین، بسیار گسترده و گاه پیچیده است.
نخستین ویژه گی اساسی آیین، فانی بودن و ناپایداری جهان هستی ست، از این رو، تمامی موجودات هستی و تمامی جهان، فاقد پایداری و جاودانگی میباشند و دل بستن به چنین عناصر فناپذیری، رنج و زایش های مجدد را خلق خواهد کرد. چهار اصل اولیه ی آیین، بر همین اساس استوار است و «چهار حقیقت عالی» نام دارد.
حقیقت اول: حقیقت رنج؛ بودا زیستن را ذاتاً رنج میدانست. تولد و مرگ، پیری، بیماری، عدم رسیدن به خواسته ها و آرزوها و غیره، همگی رنج آورند. حقیقت دوم: خاستگاه رنج؛ ریشه ی رنج و ناخوشی در این جهان، همانا آرزوها، تمنا، طمع و خواسته های آدمی ست که هرگز پایانی ندارد. حقیقت سوم: رهایی از رنج؛ رهایی از رنج، همانا دل کندن از آرزو و ریشه های به وجود آورنده ی رنج است. حقیقت چهارم: راه رهایی از رنج؛ این راه همان طریقت میانه است و به گردش در آوردن چرخ آیین، یعنی قرار گرفتن در مسیر «راه های هشتگانه ی عالی» که عبارتند از:
1- شناخت درست: درک حقیقت رنج، خاستگاه رنج، رهایی از رنج و راه رهایی از رنج و همچنین شناخت آیین. 2- اندیشه درست: اندیشه ی آزاد، فارغ از جهل و نادانی. 3- گفتار درست: خوداری از دروغگویی، بدگویی، درشتگویی، یاوه گویی و هر کلام نادرست. 4- کردار درست: پرهیز از قتل موجودات زنده، دزدی، بی عفتی و زنا، و پرهیز از هر آنچه موجب رنج و آزردگی انسان ها و تمامی موجودات هستی شود. 5- زیست درست: خوداری از درآمدهایی که برای دیگران و یا موجودات زنده ی دنیا، ایجاد رنج و مزاحمت کند. خودداری از خرید و فروش موجودات زنده، خرید و فروش اسلحه، خیانتکاری، کلاهبرداری، رباخواری، طالع بینی، شعبده بازی و غیره. 6- کوشش درست: تلاش و کوشش بسیار برای دوری از بدی و ناپاکی و نزدیکی به نیکی و رستگاری. 7- آگاهی درست: کسب آگاهی و دانش پیرامون «آیین» و به کار بستن آن در راه مراقبه و راه میانه. 8- یکدلی درست: تمرکز صحیح و آگاهی پیرامون نگرش اصولی با حسی از همدردی و شفقت.
این هشت طریق در کنار هم سمبلی را به وجود می آورند که به «چرخ آیین» یا «چرخ دارما» مشهور است. رهروان، در راه رسیدن به رهایی و بیداری مطلق، موظف هستند که هشت راه عالی را به وادی عمل کشانند و نه فقط اینکه آن را حفظ کرده و یا در مورد آن بخوانند و صحبت کنند. بودا در اولین موعظه ی خود در «گردشتگاه آهوان»، پیرامون این هشت طریق سخن گفت. لذا به گردش در آوردن چرخ آیین، همانا به معنای عمل به تمامی این موارد است و رهرو در این راه موظف است در راه میانه قدم بردارد و در طی مسیر، همواره با احترام و یکساندلی نسبت به تمامی موجودات هستی، به سوی مقصد رهسپار شود.
وبلاگ علی فرحبخش (موگِن) 