امروز (ششم ژوئیه)، سالگرد تولد «دالایی‌لاما» رهبر تبعیدی بودایی‌های تبت هست. چند سال پیش که توی موسسه‌ی گفت‌و‌گوی ادیان و ماهنامه‌ی اخبار ادیان بودم، سعی می‌کردم تا‌حدودی، اخبار و اتفاق‌های تبت رو هم پوشش بدم (و هر از گاهی برای رسیدن به تحلیل مناسب، تماس‌هایی با دفتر دالایی‌لاما داشتم)، هرچند به‌نظر می‌رسید و می‌رسه که این قبیل پوشش‌های خبری مختصر، برای مردم ایران، آن‌چنان جالب توجه نبوده و نیست و هیچوقت رسانه‌ها هم تمایلی به این موضوع نداشتن و ندارن.

در هر حال، سلاخی مردم و نسل‌کشی، هر جای دنیا که باشه محکومه و حس انساندوستی، هیچ ربطی به این نداره که تباهی یه نسل و شکنجه‌ی انسان‌ها، روی قیمت نفت و تخم‌مرغ و سیب‌زمینی من و ما تاثیر بذاره یا نه.

به‌همین خاطر و به بهانه‌ی هفتاد و‌هفتمین سال تولد دالایی‌لاما، یادداشتی نوشتم در رادیو زمانه تحت عنوان «چین، دالایی‌لاما و روایت نسل‌کشی در تبت» که می‌تونین اینجا مشاهده کنین. ممنون.  

چین، دالایی‌لاما و روایت نسل‌کشی در تبت – علی فرح‌بخش – رادیو زمانه

آیین بودای تبتی – فرقه­ ی لاماییسم (کلاه زرد) 

زمان ورود اندیشه­ های بودایی به تبت به وضوح مشخص نیست، اما احتمالاً در سده­ ی هفتم میلادی صورت یافته است. این سرزمین كوهستانی و فاقد جغرافیای  ایده­ آل برای تشكیل جوامع سازمان یافته، آن­چنان پیشرفت كرد تا به یكی از مراكز بزرگ مذهبی در جهان تبدیل شد. اولین پادشاهی در تبت، در حدود سال 600 میلادی پایه­ ریزی شد. نخستین جرقه ­های گرایش به آیین بودا در سال ­های 792 تا 794 میلادی در «لهاسا» شكل گرفت و پس از آن، کیش بودایی، دین رسمی مردم تبت شد و در تار و پود فرهنگ و سنن آنان نفوذ كرد. در این میان، آیین بودایی با فرود­هایی نیز مواجه گشت.

پر آوازه­ ترین مكتب بودایی تبت، مكتب بودایی  «لاماییسم» یا مكتب «كلاه زرد» است. این مکتب در اوایل قرن پانزدهم شكل گرفت و رهبران آن، تحت عنوان «دالایی­ لاما»، یكی پس از دیگری، رهبری مذهبی تبت را بر عهده می­گرفتند.

در سال 1642، دالایی­ لامای پنجم به فرمانروایی سراسر تبت منصوب شد و این روال ادامه داشت تا سال 1959 كه دولت چین کمونیست،  دالایی­ لامای چهاردهم  (كنونی) را از تبت اخراج كرد. وی هم ­اکنون در شمال هند در تبعید به سر می­برد.

واژه­ ی «دالایی» در زبان مغولی به معنی «اقیانوس» است و «لاما» به معنای معلم. لازم به ذکر است که واژه­ ی «لاما»(Lama) در حقیقت «bla-ma»ست، با ساکن روی حرف« b ». این لقب، توسط مغول­ های مهاجم به سرزمین تبت، به بزرگان بودایی داده شد و نشانی­ ست از احترام آن­ها به آیین بودا و رهبران آن.