پیرامون پیشینه‌ی آیین بودا در اندونزی، در کتاب هینه‌یانه، این‌گونه گزارش شده: « فا هی‌ئن (Fa Hei-an)، زائر چینی که در حدود 414 میلادی از جزیره‌ی جاوه دیدن کرده می‌نویسد:»وضع آیین بودا در این‌جا شایسته‌ی ذکر نیست.» در حالی‌که دین‌های دیگر، خصوصا دین برهمنی در آن رواج داشت. اما با آمدن گونه‌ورمن (Gunavarman) رهرو هندی به جاوه، آیین بودا رونق گرفت و پایگاهی نیرومند یافت و این در حدود بیست‌و‌پنج سال پس از دیدن فا هی‌ئن از این جزیره بود. آیین بودا، خیلی زود در جزیره‌ی سوماترا، خصوصا در قلمرو شری‌ویجیه (Sri-vijaya)، که معمولا آن‌را همان پلمبنگ (Palembang) می‌دانند، رواج یافت. از برخی کتیبه‌ها معلوم می‌شود که پادشاهی که در سال‌های 84-683 بر شری‌ویجیه فرمان می‌راند، بودایی بود. یی-زینگ، که در ربع آخر قرن هفتم از هند دیدن کرده می‌گوید که شاهِ شری‌ویجیه و نیز فرمانروایان سرزمین‌های مجاور، آیین بودا را دوست می‌داشتند و شری‌ویجیه مرکز بسیار مهم دانش بودایی در جزایر جنوب آسیا بود. او فهرستی از ده کشور به‌دست می‌دهد و می‌گوید که «آیین بودا را در همه‌ی این جزایر و جزایر کوچک‌تر با آغوش باز پذیرفته‌اند و در غالب جاها، مکتب هینه‌یانه را قبول دارند مگر در ملیو (Malayu) (شری‌ویجیه) که اندک کسانی در آنند که به مهایانه وابسته‌اند.»

از روی حقایق دیگری نیز ثابت شده‌است که اندونزی، از قرن هفتم تا قرن یازدهم، مرکز مهم آیین بودا بوده‌است. درمه‌پاله (Dharma-pala) که استاد معروف دانشگاه نالنده بود، از سوورنه-دویپه (Suvarna-dvipa) دیدن کرد و این نامی‌ست که در قرن هفتم عموما به اندونزی داده می‌شد. دودمان شیلندره (Sailendra)، انگیزه‌ی نیرومند در گسترش مهایانه بوده‌است. این دودمان، بر مجمع‌الجزایر مالایا و بخش بزرگی از اندونزی حکومت می‌کردند. شاهان شیلندره، حامیان بزرگ مهایانه بودند، بناهای عظیمی چون بوروبودور (Borobudur)، لکسن و مندوت را در جاوه ساختند. امروزه شکی نیست که شاهان سلسله‌ی بنگالی پاله و شاهان سلسله‌ی چوله‌ی جنوب هند، در مسائل دینی دوره‌ی شیلندره نفوذ بسیاری در جاوه داشتند. گویا از تاثیر بنگال بود که شکل‌های تانتری آیین بودا در جاوه و سوماترا رواج یافت. علاوه بر سوماترا و جاوه، دلایلی در دست است که آیین بودا در سایر جزایر مالایا، خصوصا در بالی و بورنئو (Borneo) نیز رواج داشته‌‌است. اما دین برهمنی در این مناطق برتری یافت و آیین بودا به‌تدریج از آن رخت بربست.»

پس از مهاجرت مسلمانان به اندونزی، این کشور رفته رفته به یک کشور اسلامی بدل گشت، آن‌گونه که امروزه بیش از هشتاد درصد از مردم این سرزمین را مسلمانان تشکیل می‌دهند که در کنار مسیحیان، بوداییان و پیروان دیگر ادیان، به زندگی مشغول‌اند.

از معابد بودایی بسیار مشهور و عظیم اندونزی که امروزه از آثر باستانی و بناهای تاریخی ارزشمند این کشور محسوب می‌شود، می‌توان به معبد بوروبودور اشاره کرد. این بنای تاریخی زیبا، در مرکز جاوه قرار دارد و احتمالا در قرن نهم میلادی بنا شده‌است. این بنا، هرمِ بی‌سری را شامل می‌شود که با بلوک‌های سنگیِ تراشیده شده و کنده‌کاری‌های مصوری از بودا و آموزه‌های وی بر طبق اصول مهایانه احاطه گشته‌است.

بوروبودور یکی از جاذبه‌های بسیار دیدنی اندونزی محسوب می‌شود که در مرکز جاوه و در چهل کیلومتری شمال غربی یوگیاکارتا (Yoggakarta) قرار دارد و یکی از بزرگ‌ترین معابد بودایی جهان قلمداد می‌شود. تاریخ ساخت معبد به‌وضوح مشخص نیست اما تاریخ حدودی آن‌را بین 750 تا 850 میلادی می‌دانند.

نمای معبد از بالا، یک ماندالای (Mandala) بودایی را مجسم می‌کند. بسیاری از رهروان آیین بودا بر این باور بودند که آموزه‌های بودا، مردم را به‌سوی بیداری رهسپار می‌کند، از این‌رو آموزه‌های بودا بر دیوارهای معبد حک شده‌است و برای بررسی این سنگ‌نوشته‌ها و حکاکی‌ها، زائران و بازدیدکنندگان باید مسیری بیش از دو مایل را پیاده طی کنند.

شکل ظاهری معبد، تجسم بسیار کاملی‌ست از جهان‌بینی بودایی که سه سطح را شامل می‌شود. این سه سطح در فلسفه‌ی بودایی عبارتند از: کاماداتو (Kamadhatu) (جهان امیال و آرزوها)، روپا داتو (Ruphadatu) (جهان اشکال و صور) و آروپاداتو (Arupadhatu) (جهان بی‌شکلی).

معبد، مساحتی در حدود پنجاه‌و‌شش هزار متر مربع را شامل می‌شود که دستِ کم، در آن از دو میلیون بلوک سنگی استفاده شده‌است.

این معبد عظیم، قرن‌ها در زیر خاکسترهای آتشفشانی، مخفی بود. این امر پس از فوران کوه آتشفشانی مراپی (Merapi) در مرکز جاوه رخ داد. ساکنین منطقه، محل زندگی خود را ترک کردند و شهر برای مدت‌های بسیار مدیدی، خالی از سکنه بود.

پس از قرن‌ها، مردم جدیدی در منطقه ساکن شدند و بر این گمان بودند که معبد، یک تپه‌ی باستانی‌ست، زیرا در زیر توده‌های خاکستر محو شده بود. در سال 1814 سِر توماس استمفورد رافلس (Sir Thomas Stamford Raffles) لوحه‌های سنگی بسیاری در این تپه یافت و گروهی را برای کاوش، به خدمت گماشت. تلاش گروه تا سال 1835 ادامه یافت تا تمامی معبد از خاکسترهای آتشفشانی پاک‌سازی شد و مورد تمهیدات حفاظتی قرار گرفت، هر چند که در سال 1896 معبد مورد تجاوز دولت هلند قرار گرفت و آثار باستانی ارزشمندی از معبد توسط آنان به یغما برده شد. طی یک برنامه‌ی بهبودسازی بین سال‌های 1973 تا 1984 معبد سازمان یافته شد و به یکی از مراکز بزرگ زیارتی بوداییان بدل گشت.

علی فرح‌بخش

پیرامون آیین بودا در تایلند، در کتاب هینه‌یانه، این‌گونه گزارش شده: «آیین بودا از همان قرن اول یا دوم میلادی در سیام یا تایلند کنونی گسترش یافت. این نکته از یافته‌های باستان‌شناسی که در پونگ‌توک (Pong Tuk) در پره پتوم (Phara Pathom) به‌دست آمده ثابت می‌شود. پره پتوم، در حدود پنجاه کیلومتری غرب بانکوک و پونگ‌توک سی کیلومتر دورتر، در غرب قرار دارد. بقایای یک بنای دینی، مجسمه‌های بودا و نشانه‌هایی چون چرخ آیین، که در این منطقه به‌دست آمده احتمالا متعلق به قرن اول و دوم میلادی‌ست. آثاری نیز به‌چشم می‌خورد که دلالت دارد بر نفوذ عهد سلسله‌ی گوپته‌ی هند در این سرزمین. این آثار اشاره به مکتب دواراوتی (Dvaravati) دارد که در زمان سیوان‌زانگ، زائر چینی، یعنی در حدود نیمه‌ی اول قرن هفتم میلادی، در این سرزمین رواج داشته است.

در حدود قرن هشتم یا نهم میلادی، هم سیام و هم لائوس، از نظر سیاسی بخشی از کامبوج یا کامبوجه بودند و شرایط دینی این کشور بر آن دو نفوذ داشت. از این‌رو، هم دین برهمنی، و هم آیین بودا در کنار یکدیگر در تمام این مناطق شکوفا بودند. در حدود اواسط قرن سیزدهم تای(Thai) ها بر سیام و لائوس چیرگی یافتند و به برتری سیاسی کامبوجی‌ها پایان دادند. زیر نفوذ پادشاهان تای بود که مکتب تیره‌واده و زبان پالی، در تمام سیام و لائس رواج یافت.

در حدود سال 1361 میلادی، یکی از پادشاهان تای، رهروان دانا و دانایانی را به سیلان فرستاد و رهرو بزرگ، مها سامی‌ سنگه‌راجه (Maha Sami Sangharaja) را به سیام دعوت کرد و همو موجب گسترش آیین بودا در سراسر این سرزمین شد.»

امروزه تایلند شمار کثیری از بوداییان را در خود جای داده و این کشور، دارای بیشترین درصد بوداییان در بین کشورهای جهان است. معابد بودایی تایلند از مراکز بزرگ و قابل توجه صنعت گردشگری در این کشور محسوب می‌شوند و سالانه شمار کثیری از گردشگران و علاقمندان خارجی و داخلی را جلب می‌کنند.

شش معبد بسیار مشهور تایلند عبارتند از:

معبد وات آرون (Wat Arun)

معبد وات پراتات دوئی سوتپ (Wat Phrathat Doi Suthep)

معبد وات پراکائیو (Wat Phra Kaew)

معبد وات‌پو (Wat Pho)

معبد وات چدی لوآنگ (Wat Cheddi Luang)

معبد وات چیانگ مان (Wat Chiang Man)

در ذیل، شرح مختصری پیرامون سه معبد مهم بودایی تایلند ارائه خواهد شد:

معبد وات آرون:

این معبد بودایی در یکی از مناطق بانکوک به‌نام بانکوک‌یای (Bangkok Yai) در غربِ رودخانه‌ی چائو پرایا (Chao Phraya) قرار گرفته و نام کامل آن، وات آرون راتچا وارارام (Wat Arunratcha Wraram) است. ارتفاع بنای معبد که دارای زوایای تندی‌ست، بنابر گزارش‌های مختلف بین 80 تا 86 متر ذکر شده. چهار طرفِ ساختمان، با چهار بنای کوچک‌تر احاطه گشته و در کنار رودخانه‌ی مجاور معبد، شش عمارت به سبک چینی با سنگ گرانیت سبز قرار گرفته‌است.

نام معبد، پیشتر وات ماکوک (Wat Makok) به‌معنای معبد زیتون بود که در زمان شاه تاک‌سین (Taksin) نام آن به وات‌چائنگ (Wat Chaeng) بدل شد. معبد، تعدادی تمثال بودایی زمردین را در خود جای داده که از معبد پراکائیو به این دیر، انتقال یافته‌اند. نام معبد، در زمان شاه رامای (Rama) دوم تغییر یافت و ساختمان آن مورد اصلاح و بازسازی قرار گرفت و این روند تا دو پادشاه بعدِ از وی، ادامه یافت و نام معبد نیز به نام امروزی آن تبدیل شد که به‌معنای معبد طلوع است. نکته‌ی بسیار جالب توجه آن است که این معبد دارای تمثال‌هایی از خدایان هندو نیز می‌باشد و بعضی از قسمت‌های معبد نیز، نشانه‌هایی از آیین هندو را نمایش می‌دهند.

معبد وات پراکائیو:

این معبد که از معابد بودایی بسیار مهم تایلند محسوب می‌شود، در مرکز تاریخی شهر بانکوک قرار گرفته و نام آن به‌معنای بودای زمردین است. ساختمان معبد، در سال 1785 میلادی، زمانی که شاه رامای اول، پایتخت خود را از تونبوری (Thonburi) به بانکوک انتقال داد، بنا شد. بر خلاف معابد بودایی معمول، این معبد فاقد اقامتگاه‌های رهبانی‌ بوده است و لذا مجموعه‌ی بسیار بزرگی از ساختمان‌های مقدس، تمثال‌ها و پاگوداها (Pagoda) را شامل می‌شود.

ساختمان مرکزی معبد، بُت (Bot) نام دارد و تمثال زمردینی از بودا در آن نگهداری می‌شود، هر چند که این تمثال، بسیار کوچک است، اما برای مردم تایلند بسیار با اهمیت می‌باشد. روایت‌ها حاکی از آن است که این تمثال، در آغاز در هند ساخته شد و در سال 1434 به تایلند منتقل گشت.

محوطه‌ی خارجی معبد نیز با تمثال‌ها و تصویرگری‌های سنگی، زینت یافته و سالیانه، گردشگران بسیاری را جلب می‌کند.

معبد وات پو:

معبد وات پو یا معبد پرا چتوفون (Phra Chetuphon) در بانکوک واقع شده‌است. ساخت معبد در سال 1788 آغاز شد و در زمان شاه رامای سوم، توسعه یافت و نیز، در سال 1982 مجددا مورد تعمیر و باز‌سازی قرار گرفت. این معبد، از قدیمی‌ترین معابد بانکوک محسوب می‌شود که بیش از یک هزار تمثال بودا را در خود جای داده که در سراسر کشور، بی‌نظیر است. همچنین، معبد یک تمثال بودای درازکش بسیار عظیم را نیز داراست که طولی برابر 64 متر و ارتفاع 15 متر داشته و از روکش طلا پوشیده شده‌است.

این معبد به‌نوعی، مرکز تولدِ دوباره‌ی ماساژ باستانی تایلندی محسوی می‌شود که پیش از آن نیز مرکزی برای طب سنتی تایلندی و یک مرکز آموزشی بود. تعدای از تمثال‌های این معبد نیز حرکات و تمرین‌های یوگا را نمایش می‌دهند.

علی فرح‌بخش